Η χωροταξική επίγνωση αποτελεί μία από τις βασικές δεξιότητες που συμβάλλουν στην ομαλή γνωστική, μαθησιακή και καθημερινή λειτουργία του παιδιού.
Μέσα από την ικανότητα να αναγνωρίζει τι βλέπει γύρω του και να κατανοεί πού βρίσκεται κάθε αντικείμενο ή πρόσωπο στον χώρο, το παιδί οργανώνει καλύτερα τις πληροφορίες που δέχεται, αναπτύσσει τον προσανατολισμό του και ενισχύει τη γλωσσική του έκφραση.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες συχνά εμφανίζουν ελλείμματα στην οπτική προσοχή, στη χωρική οργάνωση και στην επεξεργασία οπτικοχωρικών πληροφοριών, γεγονός που επηρεάζει τόσο τη σχολική τους επίδοση όσο και την καθημερινή τους προσαρμογή. Η ανάπτυξη της χωροταξικής επίγνωσης συχνά χρειάζεται συστηματική ενίσχυση μέσα από βιωματικές και προφορικές δραστηριότητες που ενεργοποιούν την παρατήρηση, τη συγκέντρωση και την περιγραφή.
Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε είναι τον συντονισμό της οπτικής πληροφορίας με τον προφορικό λόγο.
Και τι σημαίνει αυτό;
Συντονισμός οπτικής πληροφορίας με τον προφορικό λόγο:
Αναφέρεται στην ικανότητα του παιδιού να επεξεργάζεται αυτό που βλέπει και να το μετατρέπει σε λεκτική πληροφορία με οργανωμένο και κατανοητό τρόπο. Με απλά λόγια, το παιδί χρειάζεται να παρατηρήσει ένα αντικείμενο, να αναγνωρίσει τα χαρακτηριστικά και τη θέση του στον χώρο και στη συνέχεια να τα περιγράψει χρησιμοποιώντας σωστές λέξεις και χωρικές έννοιες.
Για παράδειγμα: όταν ένα παιδί βλέπει "ένα κόκκινο βιβλίο πάνω στο τραπέζι", δεν αρκεί μόνο να το παρατηρήσει. Πρέπει να μπορέσει να οργανώσει λεκτικά την πληροφορία και να απαντήσει: "Βλέπω ένα κόκκινο βιβλίο που βρίσκεται πάνω στο τραπέζι". Σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, αυτή η σύνδεση ανάμεσα στην εικόνα και στη λεκτική περιγραφή μπορεί να παρουσιάζει δυσκολίες. Συχνά ενδέχεται να γνωρίζουν τι βλέπουν, αλλά να δυσκολεύονται να περιγράψουν σωστά τη θέση, τη σειρά ή τη σχέση των αντικειμένων μεταξύ τους.
.jpg "\"Τι βλέπω και Πού; Προφορικό παιχνίδι για τη χωροταξική επίγνωση!")
Η παρούσα άσκηση βασίζεται στην προφορική δραστηριότητα "Τι βλέπω και Πού;", κατά την οποία το παιδί καλείται να παρατηρήσει το περιβάλλον του, να αναγνωρίσει ένα αντικείμενο και να περιγράψει τη θέση του στον χώρο.
Μέσα από ερωτήσεις και λεκτικές οδηγίες, ενθαρρύνεται να χρησιμοποιήσει χωρικές έννοιες αναπτύσσοντας έτσι τόσο τη χωρική αντίληψη όσο και τον προφορικό λόγο. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να εφαρμοστεί από γονείς και από ειδικούς παιδαγωγούς στις παρεμβάσεις τους, προσφέροντας στα παιδιά ένα ασφαλές πλαίσιο μάθησης και ενίσχυσης της αυτοπεποίθησής τους!
Γονείς:
Μπορείτε να το κάνετε μέσα στο σπίτι ή ακόμα και σε μία βόλτα με το παιδί. Είτε είναι για διασκέδαση είτε είναι για απλές εξωτερικές δουλειές, ακόμα και μέσα στο αυτοκίνητο κατά τη διάρκεια της διαδρομής ή όταν απλά περπατάτε μπορείτε να κάνετε ερωτήσεις:
- Πάνω σε τι περπατάμε;
- Τι βλέπουμε μπροστά μας, πίσω μας, πλάι μας, διαγώνια;
- Τι βρίσκεται αριστερά/δεξιά;
- Ποιο αντικείμενο είναι ανάμεσα στα δύο βιβλία;
- Ποιο αντικείμενο είναι πιο κοντά σου;
- Ποιο βρίσκεται πιο μακριά;
- Τι υπάρχει απέναντί μας;
- Ποιο αντικείμενο βρίσκεται στη γωνία του δωματίου;
- Τι είναι μπροστά από την πόρτα;
- Ποιο αντικείμενο βρίσκεται ψηλά;
- Τι βλέπεις χαμηλά στο πάτωμα;
- Ποιο αντικείμενο είναι πρώτο στη σειρά;
- Ποιο είναι τελευταίο;
- Τι βρίσκεται ανάμεσα στην καρέκλα και στο τραπέζι;
- Ποιο αντικείμενο άλλαξε θέση;
- Πού βρισκόταν πριν αυτό το αντικείμενο;
- Μπορείς να περιγράψεις πού είναι το παιχνίδι χωρίς να το δείξεις;
- Αν κάνεις δύο βήματα μπροστά, τι θα βρίσκεται δίπλα σου;
- Τι υπάρχει κοντά στην πόρτα της κουζίνας;
Οι ερωτήσεις αυτές πρέπει να χρησιμοποιούνται φυσικά μέσα στην καθημερινότητα ώστε το παιδί να εξασκεί τη χωρική αντίληψη μέσα από πραγματικές εμπειρίες και όχι μόνο μέσα από δομημένες ασκήσεις.
Ειδικοί παιδαγωγοί:
Ο παιδαγωγός μπορεί να χρησιμοποιεί ερωτήσεις καθοδήγησης όπως: "Τι βρίσκεται δίπλα στον πίνακα;", "Ποιο αντικείμενο είναι κάτω από το τραπέζι;" ή "Τι βλέπεις διαγώνια από εσένα;".
Παράλληλα, ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι η χρήση κινητικών δραστηριοτήτων μέσα στον χώρο. Το παιδί μπορεί να ακολουθεί οδηγίες όπως "στάσου πίσω από την καρέκλα", "βάλε το κουτί πάνω στο θρανίο" ή "προχώρησε ανάμεσα στα δύο αντικείμενα". Η σύνδεση της κίνησης με τη γλώσσα βοηθά σημαντικά τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες να κατανοήσουν βιωματικά τις χωρικές έννοιες και να τις γενικεύσουν στην καθημερινότητά τους.
Τη σύνδεση της ακουστικής πληροφορίας με την κίνηση και την αναγνώριση γραμμάτων την έχουμε δείξει και σε αυτή την άσκηση χρησιμοποιώντας το πάτωμα και χαρτοταινίες!
Οι ειδικοί παιδαγωγοί μπορούν επίσης να αξιοποιήσουν εικόνες, κάρτες, επιτραπέζια παιχνίδια, κατασκευές και δραστηριότητες περιγραφής εικόνων. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να παρατηρεί μία εικόνα και να περιγράφει πού βρίσκεται κάθε αντικείμενο σε σχέση με τα υπόλοιπα. Η δραστηριότητα αυτή ενισχύει όχι μόνο τη χωροταξική επίγνωση αλλά και τη συγκέντρωση, την οργάνωση σκέψης και τον προφορικό λόγο.
-
πάνω
-
κάτω
-
μέσα
-
έξω
-
δίπλα
-
κοντά
-
μακριά
-
μπροστά
-
πίσω
-
απέναντι
-
ανάμεσα
-
γύρω
-
δίπλα-δίπλα
Έννοιες κατεύθυνσης:
-
δεξιά
-
αριστερά
-
ευθεία
-
διαγώνια
-
προς τα πάνω
-
προς τα κάτω
-
μπροστά δεξιά
-
μπροστά αριστερά
-
πίσω δεξιά
-
πίσω αριστερά
Έννοιες απόστασης και μεγέθους:
- κοντινό
-
μακρινό
-
μεγάλο
-
μικρό
-
ψηλό
-
χαμηλό
-
μακρύ
-
κοντό
-
βαθύ
-
ρηχό
Έννοιες σειράς και οργάνωσης:
- πρώτο
-
τελευταίο
-
στη μέση
-
πριν
-
μετά
-
δίπλα στο πρώτο
-
ανάμεσα σε
-
στη σειρά
-
στην άκρη
-
στο κέντρο
Λεξιλόγιο προσανατολισμού στον χώρο:
- γωνία
-
πλευρά
-
άκρη
-
κέντρο
-
είσοδος
-
έξοδος
-
απέναντι πλευρά
-
δεξιά πλευρά
-
αριστερή πλευρά
Ρήματα κίνησης και τοποθέτησης:
- βάζω
-
μετακινώ
-
τοποθετώ
-
σηκώνω
-
κατεβάζω
-
πλησιάζω
-
απομακρύνομαι
-
γυρίζω
-
προχωρώ
-
σταματώ
-
περνάω
-
μπαίνω
-
βγαίνω
Λεξιλόγιο περιγραφής παρατήρησης:
- βλέπω
-
παρατηρώ
-
εντοπίζω
-
αναγνωρίζω
-
περιγράφω
-
ψάχνω
-
συγκρίνω
-
κοιτάζω
-
δείχνω
Σύνθετες χωρικές έννοιες για μεγαλύτερα παιδιά:
- παράλληλα
-
κάθετα
-
συμμετρικά
-
κυκλικά
-
οριζόντια
-
κατακόρυφα
-
περιμετρικά
-
εσωτερικά
-
εξωτερικά
Μεταγνωστικές στρατηγικές που μπορούν να διδάξουν οι ειδικοί παιδαγωγοί:
- Σταματώ – Παρατηρώ – Περιγράφω
- Κοιτάζω πρώτα το σύνολο και μετά τις λεπτομέρειες
- Χρησιμοποιώ λέξεις χώρου για να οργανώσω τη σκέψη μου
- Ελέγχω αν η απάντησή μου ταιριάζει με αυτό που βλέπω
- Σκέφτομαι βήμα-βήμα πριν απαντήσω
Η μεταγνωστική προσέγγιση βοηθά το παιδί όχι μόνο να απαντά σωστά, αλλά και να κατανοεί τη διαδικασία σκέψης που ακολουθεί. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αυτορρύθμιση, η αυτονομία στη μάθηση και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Εάν σας φάνηκε χρήσιμο αυτό το άρθρο μπορεί να σας ενδιαφέρει να διαβάσετε και το:
Αν αναζητάτε έναν τρόπο συνεργασίας ενημερωθείτε και μη διστάσετε να επικοινωνήσετε!
✺ Τρόποι συνεργασίας:
Αν είστε Ειδικοί Παιδαγωγοί:
Ειδική Παιδαγωγός - Κοινωνική Ανθρωπολόγος
ειδικευμένη στην αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολιών/δυσλεξίας
email: amitrakaki@gmail.com
.jpg "\"Τι βλέπω και Πού; Προφορικό παιχνίδι για τη χωροταξική επίγνωση!")
.jpg "\"Τι βλέπω και Πού; Προφορικό παιχνίδι για τη χωροταξική επίγνωση!")
.jpg "\"Τι έκανα πριν και Τι θα κάνω μετά\"; Προφορικό, λεκτικό παιχνίδι για τον χρονικό προσανατολισμό στο 24ωρο!")
