"Τι έκανα πριν και Τι θα κάνω μετά"; Προφορικό, λεκτικό παιχνίδι για τον χρονικό προσανατολισμό στο 24ωρο!

Η εξοικείωση με τη μέτρηση του χρόνου πρέπει να ξεκινά από την προσχολική ηλικία 

αν και ολοκληρώνεται στη σχολική ηλικία. 

Ο χρόνος είναι μια αφηρημένη έννοια και για αυτό η μέτρηση του είναι δύσκολη και μπερδεύει τα παιδιά. Ο χρονικός προσανατολισμός αποτελεί μια σύνθετη γνωστική δεξιότητα που επεκτείνεται στην αντίληψη της αλληλουχίας γεγονότων, της διάρκειας, της συχνότητας και της χρονικής σειράς σε ευρύτερο επίπεδο (ημέρες, εβδομάδες, εποχές, παρελθόν–παρόν–μέλλον). 

Για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, η κατάκτηση αυτών των εννοιών συχνά παρουσιάζει σημαντικές προκλήσεις, καθώς συνδέεται με δεξιότητες όπως η μνήμη εργασίας, η γλωσσική επεξεργασία και η οργάνωση της σκέψης.

Πολλά από αυτά τα παιδιά δυσκολεύονται να κατανοήσουν χρονικούς δείκτες (π.χ. «χθες», «αύριο», «σε λίγο»), να τοποθετήσουν γεγονότα σε σωστή σειρά ή να εκτιμήσουν τη διάρκεια μιας δραστηριότητας. Αυτές οι δυσκολίες επηρεάζουν όχι μόνο τη σχολική τους επίδοση, αλλά και την καθημερινή τους λειτουργικότητα, όπως η τήρηση ρουτίνας, η προετοιμασία για δραστηριότητες ή η κατανόηση οδηγιών με χρονική ακολουθία.

Για τον λόγο αυτό, η διδασκαλία του χρονικού προσανατολισμού χρειάζεται να είναι συστηματική, πολυαισθητηριακή και συνδεδεμένη με την καθημερινή εμπειρία των παιδιών. Η χρήση οπτικών βοηθημάτων (π.χ. ημερολόγια, χρονογραμμές), επαναλαμβανόμενων ρουτινών και δομημένων δραστηριοτήτων ενισχύει την κατανόηση και βοηθά τα παιδιά να οικοδομήσουν σταδιακά μια πιο σταθερή αίσθηση του χρόνου.

Η αίσθηση του «πριν» και του «μετά», καθώς και η σύνδεση των καθημερινών δραστηριοτήτων μέσα στο πλαίσιο ενός 24ώρου, δεν είναι αυτονόητες έννοιες για όλα τα παιδιά. Αντίθετα, απαιτούν συστηματική διδασκαλία, επανάληψη και βιωματική προσέγγιση.

Ένα τέτοιο παιχνίδι, που βοηθάει στην καλύτερη χρονική τοποθέτηση είναι το: "Τι έκανα πριν και Τι θα κάνω μετά;" που αποτελεί μία απλή αλλά ιδιαίτερα αποτελεσματική δραστηριότητα, η οποία βοηθά τα παιδιά να οργανώσουν τη σκέψη τους χρονικά, να ενισχύσουν τη μνήμη ακολουθιών και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία στην καθημερινότητά τους.

Γονείς:

Μέσα στην ημέρα στο σπίτι, όταν πηγαίνετε κάπου μαζί, μόλις έχει ξυπνήσει το παιδί ή πριν κοιμηθεί, σαν μια μικρή εξιστόρηση της ημέρας κάνουμε ερωτήσεις: 

"Τι έκανες πριν, τι θα κάνουμε μετά, τι έφαγες/έκανες/πού πήγες το πρωί, το μεσημέρι....τι θα κάνουμε το βράδυ;", "Τώρα είναι νύχτα όταν θα ξυπνήσουμε τι θα είναι;", "τώρα είμαστε εδώ σε λίγο πού θα πάμε;" "Ο μπαμπάς/μαμά/δασκάλα πότε θα έρθει;" "Γιατί βάζω το ρολόι της κουζίνας να χτυπήσει; (εξηγείτε)" κα. 

Λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα είναι αρκετά.

Παιδαγωγοί:

Αντίστοιχα ως ειδικοί παιδαγωγοί προσαρμόζετε όλες τις ερωτήσεις χρονικής ακολουθίας, διάρκειας, διαδοχής γεγονότων, οργάνωση σκέψης γύρω από τον χρόνο σύμφωνα με τις δυσκολίες του/της κάθε μαθητή/μαθήτριας.

Σε όλα αυτά βοηθάνε και κατασκευές που μπορούμε να φτιάξουμε με το παιδί, όπως είναι ένα κολλάζ λεξιλογίου της κάθε εποχής, όπως φαίνεται και στις παρακάτω φωτογραφίες, όπου ο γονέας μέσα από την εποπτεία γονέων  βοηθάει στην καλύτερη συνειδητοποίηση της κάθε εποχής.

Επίσης οπτικοποιημένα παιδαγωγικά εργαλεία, όπως είναι ένα Οπτικοποιημένο Πρόγραμμα Ημέρας (εκτυπώσιμο εδώ), είναι πολύ χρήσιμα για την ομαλή μετάβαση στις δραστηριότητες της ημέρας. Έτσι προσφέρουμε στο παιδί με μαθησιακές δυσκολίες ένα αίσθημα ελέγχου για την καθημερινότητά του, απαραίτητο για την αυτονομία του.

Ο εμπλουτισμός του χρονικού λεξιλογίου μέσα από την καθημερινή επικοινωνία είναι καθοριστικός για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες.

Προτεινόμενο ρεπερτόριο λέξεων και φράσεων οργανωμένο θεματικά σε 

8 + 1 κατηγορίες για πιο εύκολη αξιοποίηση:

Λέξεις και φράσεις για χρονική σειρά

• πρώτα / αρχικά
• στη συνέχεια / έπειτα
• αργότερα
• κατόπιν
• στο τέλος / τελικά
• μετά από αυτό
• το επόμενο βήμα
• αφού τελειώσουμε…
• μόλις… τότε…

 π.χ.  "Αρχικά θα φάμε και στη συνέχεια θα κάνουμε τα μαθήματά μας."

Λέξεις για παρελθόν

• πριν από λίγο
• νωρίτερα
• προηγουμένως
• χθες / προχθές
• την προηγούμενη φορά
• κάποτε
• παλιά
• πριν από… (χρονικό διάστημα)

π.χ. "Νωρίτερα παίξαμε στην αυλή, θυμάσαι;"

Λέξεις για παρόν

• τώρα
• αυτή τη στιγμή
• προς το παρόν
• αυτή την ώρα
• για την ώρα

π.χ. "Αυτή τη στιγμή ετοιμαζόμαστε για ύπνο."

Λέξεις για μέλλον

• σε λίγο
• αργότερα
• μετά
• αύριο
• μεθαύριο
• την επόμενη φορά
• σύντομα
• σε λίγο καιρό
• όταν θα…

πχ. "Σε λίγο θα φύγουμε για το σχολείο."

Λέξεις και φράσεις διάρκειας

• για λίγο / για πολλή ώρα
• για μερικά λεπτά
• για αρκετή ώρα
• όλη μέρα
• για ένα διάστημα
• μέχρι να…
• όσο…

πχ. "Θα διαβάσουμε για ένα διάστημα 10 λεπτών και μετά θα ξεκουραστούμε."

Λέξεις συχνότητας

• πάντα
• συχνά
• μερικές φορές
• καμιά φορά
• σπάνια
• ποτέ
• κάθε μέρα
• κάθε εβδομάδα

πχ. "Κάθε απόγευμα ξεκουραζόμαστε πριν το διάβασμα."

Λέξεις για χρονική οργάνωση μέσα στην ημέρα

• το πρωί / το μεσημέρι / το απόγευμα / το βράδυ
• νωρίς / αργά
• πριν φύγουμε
• όταν επιστρέψουμε
• μόλις ξυπνήσουμε
• πριν κοιμηθούμε

πχ. "Μόλις διαβάσεις θα πάμε βόλτα.»

Σύνθετες υποστηρικτικές φράσεις

• Τι κάναμε πριν από αυτό;
• Τι θα κάνουμε μετά;
• Ποιο είναι το επόμενο βήμα;
• Θυμάσαι τι έγινε νωρίτερα;
• Τι θα κάνουμε όταν τελειώσουμε;
• Πόση ώρα θα διαρκέσει;
• Τι κάνουμε συνήθως μετά από αυτό;

 Πρόσθετο υλικό για τους παιδαγωγούς:

Ερωτήσεις αυτοπαρατήρησης και μεταγνώσης

• Πώς κατάλαβες τι έπρεπε να κάνεις πρώτα;
• Τι σε βοήθησε να θυμηθείς τη σειρά;
• Τι θα έκανες διαφορετικά την επόμενη φορά;

Μικρή παιδαγωγική επισήμανση!

Είναι σημαντικό οι γονείς και παιδαγωγοί να χρησιμοποιούν το λεξιλόγιο αυτό με φυσικότητα, μέσα σε πραγματικές καταστάσεις, επαναλαμβάνοντάς το συχνά και συνδέοντάς το με πράξεις. Η ταυτόχρονη χρήση χειρονομιών, οπτικών βοηθημάτων ή ρουτινών ενισχύει σημαντικά την κατανόηση.

Αν αναζητάτε έναν τρόπο συνεργασίας ενημερωθείτε και μη διστάσετε να επικοινωνήσετε!

✺ Τρόποι συνεργασίας:

Αν είστε Ειδικοί Παιδαγωγοί:

Αν είστε Γονείς:

Άσπα Μητρακάκη

Ειδική Παιδαγωγός - Κοινωνική Ανθρωπολόγος

ειδικευμένη στην αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολιών/δυσλεξίας

email: amitrakaki@gmail.com

fb & instagram