Γνωρίζεις ότι; Γνωστικό φορτίο!

α



Η θεωρία του γνωστικού φορτίου αναπτύχθηκε από τον Αυστραλό, εκπαιδευτικό ψυχολόγο, John Sweller, τη δεκαετία του 1980. Βασική της υπόθεση είναι ότι η ανθρώπινη εργαζόμενη μνήμη (working memory) έχει περιορισμένη χωρητικότητα, ενώ η μακροπρόθεσμη μνήμη (long-term memory) είναι πρακτικά απεριόριστη.

Το γνωστικό φορτίο αφορά το πόση πληροφορία η εργαζόμενη μνήμη μπορεί να επεξεργαστεί ταυτόχρονα χωρίς να υπερφορτωθεί.

Η θεωρία διακρίνει τρία είδη φορτίου:

1. Ενδογενές φορτίο (Intrinsic Cognitive Load):

Συνδέεται με την εσωτερική πολυπλοκότητα του μαθησιακού αντικειμένου.

Παράδειγμα: Η κατανόηση ενός απλού μαθηματικού τύπου έχει χαμηλό ενδογενές φορτίο, ενώ η επίλυση πολύπλοκων διαφορικών εξισώσεων έχει υψηλό.

2. Εξωγενές φορτίο (Extraneous Cognitive Load):

Προέρχεται από τον τρόπο παρουσίασης της πληροφορίας, δηλαδή από μη αποτελεσματικά διδακτικά υλικά ή ακατάλληλες μεθόδους.

Παράδειγμα: Ένα πολύπλοκο διάγραμμα χωρίς επεξηγηματικές οδηγίες αυξάνει το εξωγενές φορτίο.


3. Σχετικό φορτίο (Germane Cognitive Load):

Αναφέρεται στο φορτίο που επενδύεται στην οργάνωση, επεξεργασία και αποθήκευση γνώσης στη μακροπρόθεσμη μνήμη. Αναφέρεται ως ένα «καλό» φορτίο, διότι προάγει την αποτελεσματική μάθηση και κατανόηση.

Παράδειγμα: Η σύνδεση νέας γνώσης με ήδη υπάρχουσες γνώσεις. Όταν ο μαθητής κατανοεί το γιατί, όχι μόνο το πώς.


Η θεωρία του γνωστικού φορτίου έχει σημαντικές διδακτικές εφαρμογές:

1. Μείωση του εξωγενούς φορτίου: 

Απλοποίηση οδηγιών και διαγραμμάτων. Αποφυγή υπερβολικής πληροφορίας που δεν συνεισφέρει στην ουσία.

2. Διαχείριση του ενδογενούς φορτίου:

Σταδιακή αύξηση της δυσκολίας. Διαχωρισμός πολύπλοκων εννοιών σε μικρότερα, κατανοητά βήματα.

3. Αύξηση του παραγωγικού φορτίου:

Χρήση παραδειγμάτων, αναλογιών, και ασκήσεων που ενισχύουν την κατανόηση.
Στρατηγικές όπως η αυτοεξήγηση βοηθούν στη μετατροπή της γνώσης σε μακροπρόθεσμη μνήμη. 

Η στρατηγική της αυτοεξήγησης (self-explanation) είναι μια μαθησιακή τεχνική κατά την οποία ο μαθητής εξηγεί με δικά του λόγια αυτό που μαθαίνει, είτε φωναχτά είτε εσωτερικά.  Δεν πρόκειται απλώς για επανάληψη, αλλά για ενεργή ερμηνεία και νοηματοδότηση της πληροφορίας.

Η ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών τύπων γνωστικού φορτίου αποτελεί κλειδί για τη βαθιά κατανόηση και τη διατήρηση της γνώσης. Ενσωματώνοντας αυτές τις αρχές στη διδασκαλία και τη μελέτη, μπορούμε να πετύχουμε ουσιαστικότερη και πιο διαρκή μάθηση!

Πηγές:

Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science.

Sweller, J., Ayres, P., & Kalyuga, S. (2011). Cognitive load theory. Springer.

Paas, F., van Gog, T., & Sweller, J. (2010). Cognitive load theory: New conceptualizations, specifications, and integrated research perspectives. Educational Psychology Review.

Sweller, J., van Merriënboer, J., & Paas, F. (2019). Cognitive architecture and instructional design: 20 years later. Educational Psychology Review.


Αν αναζητάτε έναν τρόπο συνεργασίας ενημερωθείτε και μη διστάσετε να επικοινωνήσετε!


✺ Τρόποι συνεργασίας:


Αν είστε Ειδικοί Παιδαγωγοί:




Αν είστε Γονείς:









Άσπα Μητρακάκη
Ειδική Παιδαγωγός - Κοινωνική Ανθρωπολόγος
ειδικευμένη στην αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολιών/δυσλεξίας
email: amitrakaki@gmail.com