Dyslexia at home: Γνωρίζεις ότι; Αυτοματοποίηση!

Η αυτοματοποίηση (automaticity) είναι η διαδικασία μέσω της οποίας μια δεξιότητα, ύστερα από συστηματική εξάσκηση και επανάληψη, εκτελείται γρήγορα, με ακρίβεια και χωρίς να απαιτείται συνεχής συνειδητός έλεγχος.

Όταν μια δεξιότητα αυτοματοποιηθεί, το άτομο δεν χρειάζεται πλέον να σκέφτεται κάθε επιμέρους βήμα της διαδικασίας, καθώς η εκτέλεσή της πραγματοποιείται σχεδόν αυτόματα.

Ως αποτέλεσμα, μειώνεται η επιβάρυνση της προσοχής και της εργαζόμενης μνήμης, ενώ εξοικονομείται γνωστική ενέργεια που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πιο σύνθετες γνωστικές λειτουργίες, όπως: η κατανόηση, η επίλυση προβλημάτων και η λήψη αποφάσεων.

Σύμφωνα με τη Θεωρία του Ελλείμματος Αυτοματοποίησης (Automatization Deficit Hypothesis), τα άτομα με δυσλεξία δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες μόνο στη φωνολογική επεξεργασία, δηλαδή στην αναγνώριση, ανάλυση και διαχείριση των ήχων της γλώσσας, αλλά παρουσιάζουν και μια ευρύτερη δυσκολία στην αυτοματοποίηση γνωστικών και (ενδεχομένως ορισμένων) κινητικών δεξιοτήτων.

Επομένως:

Τα άτομα με δυσλεξία είναι σε θέση να μάθουν νέες δεξιότητες μέσω της διδασκαλίας και της εξάσκησης, ωστόσο η μετάβαση από τη συνειδητή εκτέλεση στην αυτόματη και αβίαστη εφαρμογή τους δεν πραγματοποιείται με την ίδια αποτελεσματικότητα όπως στα άτομα τυπικής ανάπτυξης.

Η συνεχής αυτή ανάγκη για ενεργοποίηση της προσοχής και του γνωστικού ελέγχου οδηγεί σε μεγαλύτερη νοητική προσπάθεια.

Η απόδοση σε πιο σύνθετες λειτουργίες, όπως η κατανόηση κειμένου, η οργάνωση πληροφοριών, η επίλυση προβλημάτων και η παραγωγή γραπτού λόγου εμφανίζεται μειωμένη.

Τι ισχύει;

Οι Nicolson και Fawcett υποστήριξαν ότι οι δυσκολίες αυτοματοποίησης που παρατηρούνται σε πολλά άτομα με δυσλεξία ενδέχεται να σχετίζονται με τη λειτουργία της παρεγκεφαλίδας. Η παρεγκεφαλίδα είναι μια εγκεφαλική δομή η οποία, πέρα από τον γνωστό της ρόλο στον συντονισμό των κινήσεων και στη διατήρηση της ισορροπίας, φαίνεται να συμβάλλει σημαντικά στην εκμάθηση, την εξάσκηση και την αυτοματοποίηση γνωστικών και κινητικών δεξιοτήτων.

Μεταγενέστερες νευροεπιστημονικές έρευνες διεύρυναν αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι η δυσλεξία δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στη λειτουργία μιας μεμονωμένης εγκεφαλικής περιοχής. Αντίθετα, φαίνεται να εμπλέκεται ένα ευρύτερο νευρωνικό δίκτυο που συνδέει την παρεγκεφαλίδα με τον προμετωπιαίο φλοιό, ο οποίος σχετίζεται με τις εκτελεστικές λειτουργίες, καθώς και με άλλες εγκεφαλικές περιοχές που συμμετέχουν στην ανάγνωση, την προσοχή, την εργαζόμενη μνήμη και τη γλωσσική επεξεργασία.

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα αντιμετωπίζει τη δυσλεξία ως μια πολυπαραγοντική νευροαναπτυξιακή διαταραχή, η οποία προκύπτει από την αλληλεπίδραση πολλών γνωστικών, γλωσσικών και νευροβιολογικών παραγόντων. Για τον λόγο αυτό, η θεωρία της αυτοματοποίησης δεν θεωρείται η μοναδική ερμηνεία της δυσλεξίας. Αντίθετα, συμπληρώνει τη φωνολογική θεωρία, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί το κυρίαρχο ερμηνευτικό μοντέλο και το πιο ισχυρά τεκμηριωμένο γνωστικό χαρακτηριστικό της δυσλεξίας.

Ενδεικτικές επιστημονικές πηγές

Rod Nicolson & Angela Fawcett (2007). Procedural Learning Difficulties and the Cerebellar Deficit Hypothesis of Dyslexia.

J. H. Smith-Spark & R. Gordon (2022). Automaticity and Executive Abilities in Developmental Dyslexia.

Jeremy D. Schmahmann (2019). Έρευνες για τις γνωστικές λειτουργίες της παρεγκεφαλίδας.

Adele Diamond (2013). Executive Functions – κλασική ανασκόπηση για τις εκτελεστικές λειτουργίες και τον προμετωπιαίο φλοιό.